web analytics

Belgesel Türleri, Belgesel Filmler Kısa Tarihi, Belgesel Film

Merhaba, sizlere bu yazımızda belgesel türleri hakkında bilgiler vereceğiz.

Belgesel Türleri

Belgesel sinemanın nasıl bir tarihsel gelişim gösterdiği çeşitli araştırmacılar tarafından farklı kriterlere göre farklı başlıklar altında toplanarak ele alınmıştır. Bu araştırmacılar arasında oldukça önemli bir yeri olan Erik Barnouw, Documentary: A History Of the Nonfiction Film adlı kitabında, bir film türü olarak belgesel filmin nasıl ortaya çıktığını, tarihsel süreç içinde nasıl bir gelişim geçirdiğini oldukça detaylı bir şekilde incelemiştir. Barnouw, belgesel filmi tarihin farklı dönemlerinde yaşanan toplumsal olaylarla ilişkilendirerek belgeselcilerin üstlendikleri rollere göre sınıflandırmıştır. Ayrıca “Barnouw’un belgesel filmin tarihsel süreç içinde geçirdiği değişimi ortaya koyan bu çalışması, aynı zamanda belgeselin türleri ayrılması açısından da oldukça önemli bir kaynak olarak kabul edilmektedir.”90 Bu çalışmada da hem belgesel filmin tarihsel gelişimini hem de belgesel film türlerini aynı anda ortaya koyması bakımından Barnouw’un yaptığı sınıflandırma esas olarak alınmıştır.

Barnouw’un belgeselci kimliklerine göre yaptığı ayrımlama doğrultusunda belgesel türleri on iki başlık altında toplamak mümkün;

  • Keşif Belgeselleri,
  • Muhabir Geleneğindeki Belgeseller,
  • Resim Geleneğindeki Belgeseller,
  • Taraf Tutan Belgeseller,
  • Savaş Propagandası Belgeselleri,
  • Savaş Suçluları Üzerine Belgeseller,
  • Şiir Geleneğindeki Belgeseller,
  • Tarihi Derleme Belgeseller,
  • Sponsor Desteğiyle Gerçekleştirilen Belgeseller,
  • Gözlemci Belgeseller,
  • Katalizör Belgeseller,
  • Gerilla Belgeselleri.

İkinci Dünya Savaşı’nın başlaması ile beraber kurmaca olmayan filmlerin gelişimi ve kullanımı hızlanmış, itibarı artmıştır. Kurmaca olmayan filmler, global bir çatışmada, çok önemli bir savaş stratejisi elemanı olduklarını ispatlamıştır. Birçok ülke kurmaca olmayan filmleri sadece önemli askeri olayları kaydetmek için kullanmamış, aynı zamanda bilgilendirme, öğretme, haber verme, eğitme, moral yükseltme, eğlendirme ve hatta devlet politikalarını açıklama amaçlı kullanmıştır. Bu dönemde belgesel filmler, bütün ulusal kaynakların seferber edilmesinin bir parçası olmuştur.

İkinci Dünya Savaşı’ndan önce, belgesel türü, çoğunlukla, yapıcı ve eleştirel düşünceyi teşvik etmekle, insanlık için yararlı düşüncelerin oluşturulması ve yayılmasıyla ilgilenmiştir. Savaş sırasında belgesel filmlerin birçoğu yine insanları eğitmek ve bilgilendirmek için yapılmıştır. Ancak bu filmler çekildikleri ülkelerin temel değerleri üzerine kurulmuştur. Artık belgesel filmler izleyicileri eleştirel düşünmeye ve mantıklı sonuçlar çıkarmaya yönlendirmemektedir. Bunun yerine belgesel filmlerde hızlı bir şekilde ülkelerin kendi davranışlarının haklılığı vurgulanmakta, düşman ülkelerin davranışları üzerine izleyicilerde bir takım yargılar oluşturmak amaçlanmaktadır. Müttefik ve İtilaf Devletleri arasında yaşanan bu savaş, aynı zamanda bir propaganda ve karşı propaganda savaşına dönüşmüştür.

İkinci Dünya Savaşı bittikten sonra belgeselciler, özellikle Naziler’in işlediği savaş suçlarını belgelemeye çabalamış, savaş suçlularını konu eden çalışmalar yaparak savaşta yaşanan vahşetin boyutunu gözler önüne sermişlerdir. Bu dönemde yapılan birçok belgesel film, Nazi Partisi liderlerinin yargılandığı mahkemelerde delil olarak kullanılmıştır. Ayrıca yaşanan bu yargılama sürecinin kendisiden de çeşitli belgeseller yapılmıştır.

İngiltere’de İşçi Partisi’nin 1945-1951 yılları arasındaki iktidarından sonra, Muhafazakar Parti devleti yönetmeye hak kazanmış, geçmişte İşçi Partisi tarafından uygulanan sosyal ve ekonomik politikalarda büyük değişiklikler görülmüştür. Ellili yılların ortalarında, hükümetin izlediği politikalara karşı adeta kansız bir kültürel devrim yaşanmış, bu protest tavır İngiliz sanat yaşamında da karşılığını bulmuştur. On İki Kızgın Genç Adam adı verilen bir grup politik makale, roman ve oyun yazarı, ülke refahı için uygulandığı söylenen, insanın bireysel varlığının önemsenmediği bu politikalara karşı çıkmıştır. Bu grup ayrıca ülke refahı adına sınıf sisteminin devam ettirildiğini, üst sınıfın bütün devlet, iş, eğitim ve medya organlarını kontrol ettiğini belirtmiştir. Onlara göre toplumun üst sınıfı, bu kurumlar aracılığıyla, işçi sınıfının ve genelde tüm insanların ezilmesinden, savunmasız ve bitkin bırakılmasından sorumludur. Genç entelektüeller ve sanatçılar arasındaki bu görüşler, dönemin İngiliz belgesel filmlerine de yansımıştır. Belgesel film tarihinde çok kısa süren; ancak oldukça etkili olan bu akıma, özgür sinema (free cinema) adı verilmiştir. Oxford Üniversitesi’nin sinema dergisinde film eleştirileri yazan ve aynı zamanda derginin editörlüğünü üstlenen Lindsay Anderson’ın liderliğinde, Karel Reitz ve Tony Richardson’dan oluşan grup, özgür sinema akımının kurucuları olmuştur.

Belgesel türleri konulu yazımız sona ermiştir. Dilerseniz, Belgesel Filmin Doğuşu başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.

Etiketler